Sackpipa - dudy szwedzkie


Źródłem informacji przy pisaniu tego tekstu była dla mnie była strona Olle Gällmo

(sack)Pipa

Pierwsze udokumentowane wzmianki o dudach szwedzkich pochodzą ze średniowiecza. Freski z widokiem dud można zobaczyć na ścianach kliku kościołów z XIV wieku. Nie wiadomo, czy na nich grano, czy był to tylko motyw wędrowny, skopiowany z innych malowideł z Europy.

Tylko jeden model dud szwedzkich przetrwal do dzisiaj, zwyciężając bitwę z mniej wymagającymi skrzypcami i akordeonem. W zachodniej Dalarnie dudy były powszechnym instrumentem w XIX wieku. Ostatni ludowy muzykant grał na dudach w latach czterdziestych. Nils Larson był ostatnim ogniwem łączącym teraĽniejszą z przeszłości.

Dudy z Dalarny są blisko spokrewnione ze swoimi wschodnioeuropejskimi kuzynami. Są nadmuchiwane ustami, a piszczałka burdonowa sterczy w poprzek piersi grającego. Obydwie piszczałki, melodyczna i burdonowa są cylindryczne. Wspólną cechą dud szwedzkich i wschodnioeuropejskich jest to, że mają podwójne stroiki zarówno w piszczałce burdonowej jak i melodycznej. DĽwięk ich jest łagodny, ale dobrze rezonujący.

Piszczałka melodyczna w dudach szwedzkich ma sześć otworów bocznych i jeden dla kciuka. Skala w jakiej są strojone przypomina skalę a-mol. Według Olle Gällmo skala wygląda tak : e' - f#' - g#' - a' - b' - c'' - d'' - e'' . Burdon jest najczęściej strojony w e' z możliwością obniżenia do d' poprzez zatkanie specjalnego otworu do strojenia. Często zdarza się także, że burdon gra w a lub e, ale również w a lub e (oktawę poniżej podstawowego dĽwięku przebierki).

Sackpipę można usłyszeć na wydanej przez polski FolkTime kasecie zespołu Hedningarna "Kaksi", gdzie gra na nich Anders Stake.


Copyright: Paweł Dziemski 1998, 1999, 2000
Ta strona jest częścią: Pierwszej Polskiej Strony Dudziarskiej