Dudy Szkockie - czyli na czym grają faceci w spódnicach


Great Highland Bagpipes

Dudy mają w Szkocji olbrzymią tradycję, niespotykaną w innych krajach. Tradycja ta oddziaływała silnie na inne kraje anglosaskie, dlatego też w każdym z nich istnieją dziesiątki kapel dudziarskich. Często możemy je zobaczyć na różnego rodzaju paradach na przykład w dzień Świętego Patryka. W krajach anglosaskich popularne jest też wynajęcie dudziarza w tradycyjnym stroju szkockim, by swą grą uświetnił uroczystość ślubu czy pogrzebu.Mimo iż obecnie nie można sobie wyobrazić brytyjskich szkockich regimentów bez dziarskiej kapeli, po upadku powstania szkockiego księcia Karola Stuarta w 1745 granie na dudach zostało zakazane. Anglicy pozwolili grać na nich, kiedy przekonali się, że szkockie regimenty w brytyjskiej armii walczą dużo gorzej bez wspomożenia narodowego instrumentu.

Wielkie Dudy Szkockie są chyba najbardziej znanymi dudami. Kiedy ludzie mówią " dudy" myślą najczęściej o Great Highland Bagpipes. GHB charakteryzują się trzema piszczałkami burdonowymi - jedną basową i dwiema tenorowymi. Strojone są zazwyczaj w Bb, nie jest to jednak dokładny strój "koncertowy". Piszczałka melodyczna ma siedem otworów bocznych i jeden oktawowy, a ponieważ brak jest możliwości przedęcia, skala ograniczona jest do ośmiu dĽwięków. Grający stosuje palcowanie półotwarte.

W piszczałce melodycznej zastosowany jest stroik podwójny, wykonany z trzciny (przypomina on stroik do szałamai), zaś w piszczałkach burdonowych wykorzystany jest cylindryczny stroik pojedynczy.

Obecny swój kształt GHB zzyskały w XVII wieku. Wcześniej miały jedną basową piszczałkę burdonową lub dwie tenorowe.

Mniej znanymi dudami szkockimi są Scottish Smallpipes. Jest to niewielki instrument nadmuchiwany dymką. Posiada trzy piszczałki burdonowe, a palcowanie jest identyczne jak w GHB. Istotną różnicą jest to, że dĽwięk wydawany przez Smallpipes jest cichszy, łagodniejszy i mniej przenikliwy. Zachowując strój szkocki barwą dĽwięku zbliżają się do dud irlandzkich. Dudy te strojone w Bb lub D są świetnym instrumentem do wspólnego muzykowania - nie zagłuszają innych instrumentów. "They are more sociable" - jak stwiedził amerykański dudziarz Mike McNitch.

Choć trudno w to uwierzyć, Lowland Pipes były kiedyś popularniejsze od GHB. To właśnie z nich wykształciły się Scotish Smallpipes. Lowland Pipes są podobnej wielkości co GHB, posiadają jednak miech i jedną piszczałkę burdonową. Dudy te mogliśmy zobaczyć na filmie "Rob Roy".

Ostatnim rodzajem dud szkockich, o jakich słyszałem, są Chamber Pipes. O ile się orientuję, jest to po prostu zmniejszona i cichsza wersja GHB. Jeśli ktoś słyszał o innych rodzajach szkockich dud, niech da mi koniecznie znać.


Copyright: Paweł Dziemski 1998, 1999, 2000
Ta strona jest częścią: Pierwszej Polskiej Strony Dudziarskiej