Lutnia

Mocno wypukły korpus rezonansowy w kształcie migdała przykryty jest płaską płytą rezonansową z otworem zamkniętym rozetą. Dość krótką szyjkę zaopatrzoną w progi kończy wygięta zazwyczaj do tyłu główka z kołkami do naciągu strun (współczenśie budowane lutnie mają progi metalowe i główkę lekko tylko wygiętą). Struny, często podwójne i zwykle w stroju tero-kwartowym, zaczepione są w poprzecznej listwie metalowej na wierzchniej płycie korpusu. Liczba strun (6-16) i progów (4-11) zmieniała się z biegiem czasu. Wykonawca szarpie struny palcami lub rzadziej - plektronem (kostką). Lutnia przyniesiona została do Europy we wczesnym średniowieczu z krajów arabskich i wkrótce zdobyła wielką popularność jako instrument służący do akompaniamentu lub do gry solowej. Od poł. XVII wieku jej rola ograniczała się coraz bardziej do funkcji instrumentu akompaniującego, aż wreszcie wyparta została całkowicie przez mandolinę i gitarę. Obecnie bywa używana wyłącznie do wykonywania dawnej muzyki. Lutnię budowano w różnych wielkościach - od małej dyszkantowej do basowej, stosowanej w kapelach instrumentalnych do realizacji generałbasu; taką lutnię w XVI i XVII wieku nazywano a r c y l u t n i ą (arciliuto, archiliuto, archlute). Była to lutnia z długą szyjką i większą liczbą strun. Oo jej główki przytwier

Teorban

(Teortan) jest rodzajem lutni basowej. Ma owalny, wypukły korpus rezonansowy, podobny do korpusu lutni, oraz szeroką, długą szyjkę zakończoną podwójną, ramkowatą skrzynką kołkową, struny biegnące od płaskiego podstawka, przyklejonego do płyty rezonansowej, do główek, dzielą się na 2 grupy melodyczne - biegnące nad szyjką do pierwszej główki mogą być skracane przez przyciskanie palcami, i basowe - burdonowe, biegnące obok szyjki i zamocowane w drugiej główce, która osadzona jest na szczycie pierwszej i lekko wygięta w bok, struny nie są skracane i wydają tylko taki dźwięk na jaki zostały nastrojone. Liczba strun waha się od 11 do 14 (ten ostatni typ najczęściej spotykany). Dwie najniższe są zawsze pojedyncze, pozostałe podwójne; grający szarpie struny palcami. Historia teorbanu jest mało znana. Powstał na przeł. XV i XVI wieku i wkrótce rozpowszechnił się jako instrument służący do akompaniowania przy śpiewie, a także jako samodzielny instrument solowy; wchodził również w skład XVII-wiecznych kapel. Niemal całkowicie zniknął w XVIII wieku. W Polsce znany był już w XVI wieku i od tego czasu powszechnie używany aż do XVIII w.; na Ukrainie spotykany był jeszcze w pocz. XX w.

Powyższy tekst pochodzi z "Małej Encyklopedii Muzyki".